Monthly Archives: August 2021

Czy wiesz, jak odróżnić samca od samicy muchy domowej?

Pewna kobieta weszła do kuchni i zobaczyła swojego męża z klapką na muchy.

“Co robisz?” zapytała.

“Poluję na muchy.”

“Aha. A zabiłeś już jakieś?”

“Tak, trzy samce, dwie samice.”

Żona zaintrygowana zapytała: “Skąd wiesz?”.

“Trzy były na skrzynce piwa, dwie siedziały na telefonie”.


Możesz rozbawić swoich przyjaciół i rodzinę, opowiadając ten kawał lub możesz ich zadziwić, faktycznie prawidłowo określając płeć znajdujących się w pobliżu much domowych. Czytaj dalej, jeśli chcesz nauczyć się tej “sztuczki”.

Podczas moich studiów doktoranckich obejrzałam tysiące much licząc samce i samice (pracowałem nad determinacją płci) więc wiem, o czym mówię. W laboratorium miałam ułatwioną pracę – mogłam unieruchomić muchy przy użyciu dwutlenku węgla i mogłam nawet użyć lupy laboratoryjnej, by lepiej się im przyjrzeć. Ale lupa nie jest potrzebna, jeśli możesz wystarczająco zbliżyć się do muchy (lub masz dobry wzrok). I jeśli nie zgnieciesz jej zbyt mocno klapką, powinieneś być w stanie odróżnić płeć zwłok. Jednak mam nadzieje, że podejmiesz wyzwanie i spróbujesz określił płeć muchy, gdy ta wciąż chodzi po twoim stole, oknie lub rękawie. Da się to zrobić!

Teraz najważniejsza część – na co patrzeć by odróżnić samicę od samca muchy domowej: możesz spojrzeć musze między oczy i/lub na dolną część jej odwłoka (tylną część ciała; patrz zdjęcie poniżej).

Różnice między samicą, a samcem muchy – pierwsza kolumna: głowa widziana od góry; druga kolumna – koniec odwłoka widziany od dołu. Zdjęcia pochodzą z Dübendorfer et al. 2002.

Oczy samic muchy domowej są położone bliżej siebie niż u samców. Ich odwłok jest bardziej okrągły, ale spiczasty na końcu i bardzo jasno zabarwiony, gdy patrzy się na niego od dołu (jaśniejszy, niż się to wydaje na zdjęciu powyżej). Na zdjęciu widoczne jest pokładełko samicy, ale zazwyczaj jest ono ukryte, gdy nie składa ona jaj.

Odwłok samca jest raczej smukły i „tępo” zakończony. Oglądany od dołu ma wyraźnie widoczną ciemną plamkę na końcu.

A teraz mały test przed rozpoczęciem własnych obserwacji „w przyrodzie”:

Quiz: Dla każdego zdjęcia określ, czy przedstawia ono samca czy samicę muchy. Odpowiedzi znajdziesz w komentarzu do tego wpisu.

Powyższy tekst dotyczy muchy domowej (Musca domestica) – pospolitej muchy, prawie czarnej z jaśniejszymi paskami na tułowiu, długości około 7 mm. Nie wiem, jak odróżnić samce od samic u wszystkich much (jest ich ok 125000 opisanych gatunków), ale reguła odległości oczu ma zastosowanie również do kilku innych much (np. bąków, tzw. much końskich), a genitalia wielu much wyglądają podobnie. Tak więc, to czego nauczyłeś się powyżej może się przydać także przy odróżnianiu samców i samic innych much.


You can find the English version of this post here.


Zdjęcia: USDAgov – https://www.flickr.com/photos/usdagov/8674435033/sizes/o/in/photostream/, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=25727555;  Sanjay Acharya – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=64658576; Judgefloro – Own work, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=64830885; Muhammad Mahdi Karim – Eigen werk, GFDL 1.2, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7672794; James Lindsey at Ecology of Commanster, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1970083; Muhammad Mahdi Karim – Own work, GFDL 1.2, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=62760319

Do you know how to discriminate male and female houseflies?

A woman walked into the kitchen to find her husband stalking around with a fly swatter.

“What are you doing?” she asked.

“Hunting flies,” he responded.

“Oh. Killing any?” she asked.

“Yep, three males, two females,” he replied.

Intrigued, she asked, “How can you tell?”

“Three were on a beer can, two were on the phone.”


You could amuse your friends and family by telling this joke – or you could amaze them by actually correctly determining the sex of any present houseflies. Read on if you want to learn this “party trick”.

During my PhD study I examined thousands of flies, and counted males and females (I worked on sex determination), so I know what I’m talking about. In the lab, conditions made it an easy job – I could sedate the flies with CO2 and could even use a small microscope to have a better look. But no microscope is necessary if you can get close enough to a fly (or have good eyesight). And if you don’t swat too hard you should be able to distinguish the sex of the corpse. However, I challenge you to determine a fly’s sex when it’s still walking on your table, window or sleeve. It is possible!

Now the most important part – what to look for: you can look a fly between the eyes and/or at the bottom part of its abdomen (the rear part of the body; see the picture below).

Difference between female and male housefly – first column: the head viewed from above; second column – end of the abdomen viewed from below. Figure from Dübendorfer et al. 2002.

The female housefly’s eyes are set further apart than males. Their abdomen is rounder, but pointy at the end and very lightly-coloured when seen from below (lighter that seems on the picture above). On the picture the female’s ovipositor is shown, but it’s usually hidden when she is not laying eggs.

The male’s abdomen is in general slender and has a blunt end. When viewed from below it has a clearly visible dark spot at the end.

And now a small “dry” test before you start your own observations in “the wild”:

Quiz: For each photo determine whether it shows a male or female fly. For the answers see the comment to this post.

The text above concerns the housefly (Musca domestica) – common, blackish fly approximately 7 mm long. I don’t know how to distinguish males from females for all flies (there are 125000 species described), but the eye-distance rule does also apply also to several other flies (e.g. horseflies), and the genitals of many flies look similar. So, using what you learned above for other flies is a good first guess.


Photos: USDAgov – https://www.flickr.com/photos/usdagov/8674435033/sizes/o/in/photostream/, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=25727555;  Sanjay Acharya – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=64658576; Judgefloro – Own work, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=64830885; Muhammad Mahdi Karim – Eigen werk, GFDL 1.2, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7672794; James Lindsey at Ecology of Commanster, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1970083; Muhammad Mahdi Karim – Own work, GFDL 1.2, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=62760319

Czy wiesz, że mątwy wykazują samokontrolę?

Mątwa zwyczajna (Sepia officinalis)

Podczas pracy w laboratorium ekolog behawioralny dr. Alex Schnell zauważyła dziwne zachowanie Franklina, jednej z mątw. Rano, kiedy Alex wchodziła do laboratorium, aby rozpocząć eksperymenty, Franklin wytryskiwała na nią wodę. Jednak wieczorem, kiedy Alex przychodziła, aby nakarmić mątwy, Franklin nie „atakował” jej. Alex zacząła się zastanawiać, czy to zachowanie jest oznaką prostego skojarzenia poranków z eksperymentami, których zwierzę nie lubi, a wieczorów z posiłkami. A może chodziło o coś więcej: samokontrolę i odporność na pokusę zmoczenia naukowca wieczorem.

Franklin zainspirował Alex Schnell i jej współpracowników do sprawdzenia, czy mątwy mogą wykazywać samokontrolę.

Test cukierka dla dzieci

U dzieci samokontrolę (zdolność do opóźniania gratyfikacji) można zbadać za pomocą tzw. testu cukierka (po angielsku: marshmallow test). Dziecko siedzi w pokoju tylko ze stołem i krzesłem. Przed nim eksperymentator stawia cukierek (lub inny smakołyk) i mówi, że dziecko może go od razu zjeść lub poczekać jakiś czas, gdy dorosły opuści pokój. Jeśli zaczekają, aż eksperymentator wróci, dostaną jeszcze jeden smakołyk. W pierwotnym teście dzieci czekały średnio 3 minuty zanim zjadły przysmak, ale samokontrola wzrasta wraz z wiekiem.

… i dla mątw

Chociaż nie można tak po prostu powiedzieć mątwie, żeby czekała, naukowiecy opracowali eksperyment, dzięki któremu przetestowali samokontrolę u tych zwierząt. Po pierwsze*, nauczyli sześć mątw, że jedna komora w ich akwarium dostarcza bezpośrednio mniej smaczny pokarm, podczas gdy druga komora otwiera się dopiero z opóźnieniem, ale zawiera ich ulubione jedzenie. Obie komory były przezroczyste, więc mątwy widziały jedzenie. Ponadto, gdy zwierzę jadło z jednej komory, druga była opróżniana z pokarmu.

Gdy mątwa zdawała się zrozumieć zasady, rozpoczął się prawdziwy test. Obie komory umieszczono w akwarium, a zwierzę umieszczono w równej odległości od nich. Opóźnienie w otwarciu komory z ulubionym jedzeniem zwiększano między eksperymentami, przez co niektóre zwierzęta po pewnym czasie poddawałyły się i po prostu jadły mniej smaczny pokarm. Wszystkie mątwy były skłonne czekać co najmniej 40 sekund na swój ulubiony pokarm. Jednak wiele z nich czekało ponad minutę, a nawet dwie – prawie tyle co małe dzieci.

Co ciekawe, podobnie jak dzieci, szympansy, psy i papugi, niektóre mątwy zdawały się próbować odwracać swoją uwagę od pokusy bezpośredniej nagrody, odwracając się od komory z bezpośrednio dostępnym pokarmem.

Po co czekać?

Wysoki stopień samokontroli wykazano np. u szympansów, krukowatych i papug. Zwykle tłumaczono to długim i wysoce społecznym trybem życia tych zwierzęcia, oraz umiejętnością posługiwania się narzędziami. W końcu, aby utrzymać zdrowe więzi społeczne czasami lepiej jest pozwolić innym jeść i opóźnić własną satysfakcję. Użycie narzędzia wymaga również czekania na złożenie wszystkich komponentów, zanim będzie można ich użyć.

Mątwy żyją jednak zaledwie dwa lata, nie są zbyt towarzyskie i nie używą narzędzi – co więc tłumaczyłoby ich samokontrolę? Dr Schnell spekuluje, że poprawia ona skuteczność żerowania tych zwierząt. Mątwy często leżą nieruchomo, zakamuflowane, na dnie morza. Czekanie, aż ofiara zbliży się dostatecznie blisko, nie tylko zwiększa ich skuteczność w ataku, ale także zmniejsza szanse, że zostaną zauważone przez drapieżniki.


Przez długi czas myślano, że tylko ludzie posiadają samokontrolę, ale na pewno tak nie jest. Wydaje się raczej, że jest ona szeroko rozpowszechniona w królestwie zwierząt.


* Tutaj wyjaśniłam tylko sedno eksperymentu. Cały eksperyment był bardziej złożony i jego pełny opis można znaleźć w oryginalnej pracy.


You can find the English version of this post here.


 Zdjęcie: Jarek Tuszyński / CC-BY-SA-3.0 & GDFL, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7798599

Did you know that cuttlefish show self-control?

Common cuttlefish (Sepia officinalis)

While working in the lab, behavioural ecologist dr. Alex Schnell noticed a curious behaviour of Franklin, one of the cuttlefish. In the morning when Alex would enter the lab to start experiments, Franklin would drench her with water she ejected through her syphon. However, in the evening when Alex would come to the lab to feed the cuttlefish, Franklin would not “attack” her. Alex started wondering whether this behaviour was a sign of simple associative learning of mornings with experiments that the animal didn’t like and evenings with a meal. Or maybe it showed something more: self-control and resistance of the temptation to drench the scientist in the evening.

Franklin inspired Alex Schnell and her colleagues to test whether cuttlefish can show self-control.

Marshmallow test for children

In children self-control (the ability to delay gratification) can be tested using the so-called marshmallow test. A child is seated in a room with just a table and a chair. In front of them the experimenter leaves a marshmallow (or another treat) and tells them that they can eat it straight away or wait for a while when an experimenter leaves the room. They are told that if they wait, they will get another treat later. In the original test children waited on average 3 min before they eat the treat, but self-control increases with age.

… and for cuttlefish

Although one can’t just tell cuttlefish to wait, the researcher devised an experiment that could test for self-control in these animals. First*, they taught six cuttlefish that one compartment in their tank provides less-tasty food directly, while another compartment opens only after a delay, but contains their favourite food. Both compartments were transparent, so the cuttlefish could see both food items. Further, whenever the animal ate from one compartment, the other one was emptied of food.

Once the cuttlefish seemed to understand the rules, the real test started. Both compartments were placed in the tank and an individual was positioned at an equal distance to them. The delay for opening the compartment with favourite food was increased between experiment, causing some animals to give up and just eat the less-tasty prey. All cuttlefish were willing to wait at least 40s for their favourite food. However, many cuttlefish waited for more than a minute and one even two minutes – close to young children’s score. Interestingly, like children, chimpanzees, dogs and parrots, some cuttlefish seemed to try to distract themselves from the temptation of the direct reward, by turning away from the directly available food item.

Why wait?

A high degree of self-control has been shown for example in chimpanzees, corvids (birds from the crow family) and parrots. This was usually explained by the animal’s highly social lifestyle, long life and ability to use tools. After all, to keeps social bonds healthy sometimes it’s better to let others eat and delay one’s own gratification. Tool use also demands waiting for all the components to be assembled before it can be used. However, a cuttlefish lives for only two years, is not particularly social and does not use tools – so what could explain its self-control? Dr. Schnell speculates that it improves the foraging success of cuttlefish. They often lie motionless, camouflaged, on the sea bottom. Waiting for their prey to get close enough not only increases their attack success, but also reduces the chances of being seen by predators.


For a long time, people though that only humans have self-control, but this is definitely not the case; instead, it seems to be widely spread in the animal kingdom.


* Here I explained only the core of the experiment. The whole experiment was more complex and can be found in the original paper.


Polską wersję tego wpisu możesz znaleźć tutaj.


Photo: By Jarek Tuszyński / CC-BY-SA-3.0 & GDFL, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7798599