Tag Archives: Kultura

Czy wiesz, że długopłetwce mają muzyczne hity sezonu?

Najprawdopodobniej słyszałeś już kiedyś śpiewającego ptaka. Ale czy słyszałeś śpiewającego wieloryba?

U niektórych gatunków wielorybów, na przykład długopłetwców oceanicznych, samce śpiewają. Robią to najprawdopodobniej z tych samych powodów co ptaki – by zwabić partnerkę lub odstraszyć konkurentów.

Ale czym jest wielorybia pieśń?

U wielopłetwca składa się ona z podstawowych dźwięków, podobnych do jęków, szczeków czy skrzypów. Kilka z takich elementów układa się w frazy, a różne frazy skomponowane są w dłuższe motywy. Kilka takich motywów tworzy pieśń. Samiec może powtarzać swoją pieśń godzinami.

Badacze przez lata nagrywali pieśni długopłetwców przypływających zimą na gody i rozród do wschodnich wybrzeży Australii i w rejony wysp na wschód od Australii, aż do środkowego Pacyfiku. W okolicach wybrzeży i różnych wysp przebywają oddzielne grupy tych wielorybów. W każdej grupie praktycznie wszystkie samce śpiewają tą samą pieśń, jednak różne grupy mogą mieć różne pieśni. Jest to przykład zwierzęcej kultury – zachowania wyuczonego od innych i specyficznego dla danej grupy.

Lokalizacja terenów rozrodczych badanych grup długopłetwców.

Jednak co wydaje mi się najciekawsze, okazuje się, że śpiewana przez daną grupę pieśń może się diametralnie zmienić z roku na rok, a do tego nowe hity przez kolejne lata wędrują do innych grup na wschód. Grupa ze wschodnich wybrzeży Australii zawsze pierwsza śpiewa nowy hit, po roku robią to najbliższe grupy trochę na wschód i wkrótce pieśń rozprzestrzenia się dalej. Gdy po paru sezonach jest ciągle śpiewana na środkowym Pacyfiku, u wybrzeży Australii mogły się już pojawić nawet kolejne dwa hity.

Schematyczna reprezentacja zmian w trendach muzycznych długopłetwców. Różne kolory nutek oznaczają różne pieśni (odcienie to zmiany na podstawie starej melodii).

Skąd się biorą nowe hity? Czasami nowa pieśń powstaje przez zmiany w starych frazach i motywach, które ostatecznie tworzą zupełnie nową aranżację. Ale czasami nowy hit nie ma nic wspólnego ze starą pieśnią. Nagrania były robione w czasie sezonu rozrodczego, wydaje się więc, że zmiany w pieśniach następują w innym okresie.

Rożne grupy żyją praktycznie oddzielnie w czasie sezonu rozrodczego i rzadko pojedyncze osobniki przepływają z jednej grupy do drugiej. Jednak w czasie migracji na lub z letnich żerowisk, albo na samych żerowiskach, różne grupy mają kontakt ze sobą i zdaje się, że to właśnie w ten sposób  pieśni znajdują nowych fanów. Wydaje się też, że te wieloryby po prostu lubią nowości – gdy usłyszą coś nowego, podłapują melodię, co połączone z ich konformizmem* powoduje, że bardzo szybko cała grupa śpiewa tą samą pieśń.

Dlaczego na południowym Pacyfiku to grupa ze wschodnich wybrzeży Australii najczęściej nadaje nowe trendy? Do końca nie wiadomo, ale jest ona największa z  badanych, dlatego może mieć największe wpływy na to, co inni słyszą. A skąd pochodzą nowe piosenki na wschodnich wybrzeżach Australii? Najprawdopodobniej z zachodnich wybrzeży – choć to jeszcze nie jest do końca zbadane. Ciekawe czy wielorybie pieśni wędrują dookoła świata, powoli się zmieniając, by po latach wrócić w stare miejsce w tak zmienionej formie, że są już nie do rozpoznania?

U ludzi zmiany trendów i hity jednego sezonu są częste. Jednak zmiany pieśni długopłetwców to jedyny przykład tak szybkich przemian kulturowych na taką skalę geograficzną w świecie zwierząt.


Nagrania piosenek i więcej informacji o wielorybich trendach muzycznych możesz znaleźć tutaj (nagrania na dole strony).


* O sikorkach konformistkach możesz przeczytać tutaj.


Zdjęcie długopłetwca: Andre Estevez z Pexels.


English version of this post can be found here.

Czy wiesz, że sikorki bogatki są konformistami i mogą tworzyć tradycje?

Chyba każdy w Polsce zna sikorki bogatki. Łatwo zobaczyć je w zimie, bo często przylatują do karmników w naszych ogrodach czy na balkonach. Zwykle pojawiają się parami lub w małych grupach.

Ptaki te są innowacyjne, ale potrafią też uczyć się jeden od drugiego. W populacjach (grupach zwierząt żyjących na tym samym terenie) ptaki te wykazują tendencję, by zachowywać się tak jak większość osobników. Są zatem konformistami.

Przynajmniej jeśli chodzi o otwieranie pudełek-puzzli.

Parę lat temu naukowcy w Anglii nauczyli kilka złapanych w różnych regionach ptaków otwierania pudełek, w których znajdowało się jedzenie (smakowite robaki), przez przesuwanie drzwiczek w jedną albo w drugą stronę (każdy ptak nauczył się tylko jednego sposobu)*.

Po czterech dniach ptaki zostały wypuszczone na wolność, a w okolicy rozstawiono pudełka z jedzeniem. Każde pudełko można było otworzyć na dwa sposoby, przesuwając drzwiczki, w lewo albo w prawo, przy czym oba sposoby dawały taką samą nagrodę (czyli robaka).

Po 20 dniach większość ptaków w populacji potrafiła otworzyć pudełka. I wydaje się, że nauczyły się tego z obserwacji wytrenowanych (a potem i innych) ptaków, ponieważ w populacjach, w których nie było wytrenowanych osobników, niewielkiej liczbie ptaków udało się dostać do robaków.

Co jest interesujące, to to, że na każdym terenie większość ptaków otwierała drzwiczki w tą samą stronę – tą, w którą nauczył się tego trenowany ptak, mimo że otwieranie w drugą stronę było tak samo trudne i dawało taką samą nagrodę. Jest to zatem przykład wiernego uczenia się od innych.

Ale inny fakt fascynuje mnie jeszcze bardziej! W każdej populacji były też ptaki, które używały obu sposobów otwierania pudełka (najpewniej nauczyły się innego sposobu indywidualnie, metodą prób i błędów). Jednak nawet one wolały używać metody, która była bardziej popularna na danym terenie. Niektóre z nich nawet zupełnie przestawiły się na bardziej pospolitą metodę, ale żaden ptak nie przestawił się na tą rzadszą.

Gdy ptaki imigrowały z terenów z inną tradycją, większość z nich zmieniała swoje zachowanie, tak by nie wyróżniać się od miejscowych (czytelnicy, którzy sami są imigrantami na pewno potrafią to zrozumieć). Okazało się też, że w następnym roku lokalne tradycje były jeszcze silniejsze – jeszcze mniej sikorek zechowaywała się inaczej niż inni.

A to wszystko (razem z nowoczesną analizą sieci społecznych) pokazuje, że nie tylko ludzie mogą mieć tradycje (przekazywane społecznie, typowe dla grup, i często arbitralne, zachowania) i być konformistami.

Choć tak jak u ludzi, były też nieliczne osobniki, które nie poddały się normom społecznym i uparcie przesuwały drzwi przeciwnie do tradycji.

* Jak nauczyć ptaka otwierania pudełka-puzzla tylko w jeden sposób? Wystarczy zablokować możliwość przesuwania się drzwiczek w drugą stronę. Cała procedura nauki jest dość prosta (możesz wykorzystać, jeśli masz własnego pupila, ale proszę nie łap dzikich ptaków!). Na początku daj zwierzakowi dostęp do otwartego pudełka, z którego może brać robaki. Z czasem zamykaj pudełko coraz bardziej, tak jednak by zwierzę mogło za każdym razem samo je otworzyć. Ostatecznie nauczą się otwierać zupełnie zamknięte pudełko (sikorki nauczyły sie tego w ciągu 4 dni).


Zdjęcie sikorki bogatki – Petr Ganaj from Pexels.com


English version of this post can be found here.