Tag Archives: Empatia

Czy wiesz, że adopcja występuje także u zwierząt?

Samica szympansa karłowatego (bonobo) z adoptowaną córką karmiącą się owocami z gałęzi przytrzymywanej przez przybraną matkę.

Adopcja – czyli wyłączna opieka nad cudzym potomstwem (szczególnie po śmierci matki) – występuje u wielu ssaków, na przykład u szympansów, delfinów, wiewiórek, hien czy niedźwiedzi polarnych. Ptaki, jeśli im się podrzuci cudze jajo (jak robią to na przykład kukułki), często zaopiekują się wylęgłym pisklęciem, ale będzie to raczej zachowanie instynktowne, a nie z wyboru (świadome). Opiekę nad cudzym potomstwem zaobserwowano też u niektórych gatunków ryb czy os. Ale są to pojedyncze przypadki i poniższy tekst odnosi się głównie do ssaków.

U ssaków opieka matki jest szczególnie ważna w okresie, gdy młode ciągle jeszcze potrzebują mleka. Najczęściej osieroconym młodym zajmie się inna samica, która w tym samym czasie karmi swoje potomstwo albo która właśnie je straciła. Zdarzają się też przypadki, gdy samica zaczyna laktację już po adopcji – tak jest na przykładu u delfinów butlonosów.

U wielu ssaków matka opiekuje się młodymi także po odstawieniu od piersi – zapewnia im ochronę, transport, jedzenie. Jej obecność jest ważna dla rozwoju emocjonalnego, umiejętności społecznych i poznawczych młodych. Dlatego adopcja nawet w starszym wieku jest ważna dla ich przeżycia i rozwoju.

Dlaczego zwierzęta adoptują cudze potomstwo, mimo że wymaga to dużego nakładu energii i czasu? Może być kilka powodów.

Najczęściej sierotę adoptuje jej rodzina, na przykład starsze rodzeństwo. Z ewolucyjnego punktu widzenia opieka nad spokrewnionym osobnikiem przynosi korzyści, ponieważ część genów jest taka sama u członków jednej rodziny. Dlatego pomoc spokrewnionemu młodemu zwiększa szansę przekazania własnych genów do następnego pokolenia.

Adopcja przez młode samice może dać im szansę nauczyć się i rozwijać matczyne zachowania, co w przyszłości może zwiększyć szansę przetrwania ich własnego potomstwa.

U zwierząt żyjących w grupach (na przykład u szympansów) często sierotę adoptują samice, które były w bliskich stosunkach społecznych z jej matką. W ten sposób relacje społeczne mogą być utrzymane, co może być pożyteczne dla przybranej matki. Adoptowane młode może być też sprzymierzeńcem i pomóc w podniesieniu statusu społecznego czy reputacji przybranych rodziców.

Ale zdarzają się również przypadki adopcji niespokrewnionych osobników, nawet z innej grupy społecznej, przez samice, które są doświadczonymi matkami. W takich wypadkach wydaje się, że adopcja nie przynosi przybranym matkom bezpośrednich korzyści (choć nie zawsze da się wykluczyć pomoc adoptowanego osobnika w przyszłości). Jak już kiedyś pisałam, wiele zwierząt okazuje empatię i w niektórych przypadkach adopcja wydaje się być czysto empatycznym zachowaniem (na przykład u delfinów czy szympansów, które dodatkowo mają słabość do niemowląt).


Zdjęcie z Tokuyama (2021).


You can find the English version of this post here.

Czy wiesz, że szczury okazują empatię?

Wyobraź sobie, że idziesz brzegiem jeziora. Nagle dostrzegasz, że ktoś się topi. Co robisz? To może zależeć od tego, jak dobrze pływasz, czy w pobliżu są inni… Możesz świadomie przeanalizować sytuację, ale także odczucia są ważne. Większość ludzi, gdy widzi cierpienie innych, sama (mniej lub bardziej) cierpi, co może pchnąć ich do akcji.

Wydaje się, że takie współodczuwanie cierpienia (empatia) nie jest czysto ludzkie, ale ma głębsze podłoże ewolucyjne.

Naukowcy badali zachowania empatyczne szczurów. W jednym doświadczeniu szczury nauczyły się uwalniać swojego pobratymca z nieprzyjemnej dla szczurów kąpieli wodnej. Robiły to nawet jeśli uratowany przeszedł do innego pomieszczenia i po uwolnieniu szczury nie mogły mieć ze sobą kontakt, co dla towarzyskich szczurów jest ważne. Szczury ratowały nie tylko swoich towarzyszy z klatki, ale także zupełnie obce szczury. Dodatkowo, jeśli dany szczur najpierw sam doświadczył kąpieli, był później bardziej skłonny pomóc innemu.

Jednak, gdy uratowanie pobratymca wymagało więcej wysiłku – wielokrotnego pociągnięcia za łańcuch, by zadziałał mechanizm uwalniający – szczury były mniej skore do pomocy (tak samo jak ludzie).

W innym doświadczeniu okazało się jednak, że szczury uwalniały inne szczury z ciasnego, niewygodnego pudełka, nawet jeśli zamiast tego mogły najeść się czekolady, którą uwielbiają. Choć w tym wypadku po uwolnieniu szczury mogły mieć ze sobą kontakt i ostatecznie mogły się podzielić czekoladą.

Wydaje się, że chęć pomocy innemu, nawet jeśli nie przynosi to żadnych doraźnych korzyści albo wręcz je zmniejsza (mniej czekolady i to z opóźnieniem), wynika z tego, że pomagający szczur próbuje zmniejszyć odczuwaną przez siebie psychiczną niewygodę. Potwierdzałaby to obserwacja, że jeśli poda się szczurowi przeciwlękowy i uspokajający lek midazolam, nie jest on zainteresowany pomocą cierpiącym pobratymcom, choć czekoladą tak.

Nie tylko szczury zachowują się empatycznie. Empatią wykazują się też delfiny, słonie i małpy. Znane są nawet przykłady z zoo, gdzie szympansy toną, próbując uratować swoje dzieci czy towarzyszy z otaczającej wybieg fosy.


Wiemy więc, że zwierzęta okazują empatię. Czy my okażemy empatię im?


You can find the English version of this post here.